Inleiding
De grote stad New York is begonnen als Nieuw Amsterdam. De eerste 40 jaar dat de Nederlanders daar aanwezig waren, probeerden zij hun plek te vinden in de nieuwe wereld, naast en vooral ten koste van de reeds aanwezige bevolking.
In Juni 2008 vond in New York een gebedsactie plaats, "Wall Street Initiative", die als bedoeling had het optreden van de Nederlandse jaren van New York, in feite drie drama's, geestelijk "te verwerken". Zie artikel 1: "Het drankdrama" voor een algemene inleiding en artikel 2: "Wall Street drama".
In plaats van "Indianen" (Indians) wordt tegenwoordig bij voorkeur gesproken over "First Nations" of "Native Americans" of "Natives", over Oorspronkelijke Bewoners.
"In de naam van God"
Van de 15de tot de 17de eeuw hebben vorsten van Portugal, Spanje, Engeland en Nederland er ontdekkers, veroveraars en handelaars op uit gestuurd "in de naam van God en ter verspreiding van het evangelie". Toen de West Indische Compagnie werd opgericht, in 1621, behoorde aanvankelijk de slavenhandel niet tot het takenpakket, op morele en theologische(!) gronden, maar binnen enkele jaren was er een theologie die het toestond en ging ook de W.I.C. ertoe over. Dit alles was een mengsel van oprechte vroomheid en een algemeen wereldbeeld waarin God nu eenmaal een vaste plaats had en waarin kerk en staat niet gescheiden waren.
Tot dit patroon behoorde ook het sturen van een dominee naar vestigingen overzee. Maar zowel uit Batavia, Kaapstad, Recife en Paramaribo als uit Nieuw Amsterdam kwamen verslagen over ernstig verontruste dominees alsook over wangedrag van dominees. In Oost Indië mocht niet worden geëvangeliseerd, omdat het niet paste in de handelspolitiek van de V.O.C..
Van Kaapstad en Nieuw Amsterdam is bekend dat de nadruk lag op het vestigen van een handelspost, met winstoogmerk, zonder visie voor kolonisatie van een groter gebied, compleet met een stadsleven. 1)
In Nieuw Amsterdam moesten zij die zich wilden vestigden als kolonisten, veelal geen Nederlanders, de gouverneur overtuigen van hun goede bedoelingen. Ze kregen maar moeizaam een systeem van gronduitgifte door "het fort" in gang. Een aantal kolonisten uit Nederland hadden ideeën over predestinatie waaruit ze concludeerden dat de "wilden" niet uitverkoren waren, en dat het daarom niet verkeerd was hen onrecht of wreedheid aan te doen of zelfs te doden.
Koloniseren in de naam van God
Maar een aantal nieuwkomers, veelal geen Nederlanders, had juist wel visie voor vestiging van een compleet leven. Zij kwamen niet uit Europa om snel geld te verdienen, niet om een losbandig leven te leiden ver van de beschaving, maar met visie om zich blijvend te vestigen en een bestaan voor zichzelf en hun nageslacht op te bouwen. Ze hadden ook visie voor het opbouwen van goede relaties met de Lenape en de Mohawks en voor evangelieverkondiging onder hen. Zij geloofden in en leefden vanuit de maatschappijvernieuwende kracht van het evangelie. Verrassend was dat daarbij de Anabaptisten, of Dopers, 2) en Remonstranten 3) de boventoon voerden: mannen en vrouwen die godvrezend leefden, met liefde en zendingsijver voor de plaatselijke bevolking. 4)
Jonas Broncos was een Zweed die een boerderij bouwde ten noorden van Manhattan. In zijn dagboek dankt hij uitdrukkelijk God, koopt de grond niet alleen "van de fort" maar ook van de Canarsee, op hun voorwaarden, en hij verkondigt hen het evangelie. Naar hem is het stadsdeel the Bronx genoemd.
Ann Hutchinson was de dochter van een Engelse puriteinse voorganger. Ze trouwde in Boston en vestigde zich, nadat ze weduwe geworden was, als bijbellerares en koloniste niet ver daar vandaan. Zij bracht blanken en Native Americans tot geloof "in rechtvaardiging door genade en de kracht van de Heilige Geest".
John Throngmorton, een anglicaan uit Engeland, kwam vanwege religieuze vervolging naar Nieuw Amsterdam. Met 35 families stichtte hij een dorpje ten noorden van Manhattan.
Rev. Francis Doughty, een Engelse Anabaptist, sticht in Queens, ten westen van Manhattan met 32 kolonisten het dorpje Maspeth, genoemd naar de Mespeatches-stam met wie ze vriendschappelijke relaties hadden. Door grondverbetering en drainage maakt hij het moerasachtige land tot zeer vruchtbaar gebied, lange tijd de "groentetuin" voor Manhattan.
De keus
De LenapeNation hadden een enorme commerciële en geestelijk potentie: de liefde voor hun grond, de handelsgeest en de strategische ligging. Ook de Europeanen hadden een enorme commerciële en geestelijke potentie: de W.I.C. en de maatschappijhervormende kracht van het evangelie. Als die twee met elkaar hadden geklikt, en een aantal kolonisten had daar visie voor, dan zouden zowel de Lenape, en de Oorspronkelijke Bewoners in het algemeen, gezegend zijn, en de Hollanders ook, want dan zouden beide partijen tot hun bestemming zijn gekomen!
Maar onder gouverneur Kieft, 1639-'47, maakten de Hollanders de keus voor de commerciële kans, meedogenloos ten koste van het samenleven met de Oorspronkelijke Bewoners en achteloos ten koste van de maatschappijhervormende kracht van het evangelie en zending. Dit is de grote tragedie, het zendingsdrama, aan de wortel van de vestiging van Nieuw Amsterdam.
Het is gouverneur Kieft die aan de bovengenoemde kolonisten grond verkocht (zonder deze eerst van de Oorspronkelijke Bewoners te kopen!); hij kon zien wat deze kolonisten deden en hoe ze het deden, hij hoorde de bemiddelingspoging van ds. Bogardus, maar hij besloot de WappingerNation die in het dorp van Doughty, Pavonia, hun toevlucht hadden gezocht, te vermoorden (1643, zie artikel 2: "Wall Street drama").
Kiefts opzet werd de Oorspronkelijke Bewoners te verdrijven of te vernietigen, en hen met de "wall" buiten te sluiten van wat de Europeanen kwamen doen. Het op tal van manieren "schrik aanjagen" leidde tot wraakacties van de Oorspronkelijke Bewoners. Deze wraakacties troffen ook goedbedoelende kolonisten. De namen van de boven genoemde kolonisten zijn bekend... omdat ze in de jaren 1643-45 ten prooi zijn gevallen aan wraakacties van de Native Americans. Die maakten geen verschil tussen het naamchristendom van Kieft en zijn gereformeerde dominees, en de godvrezende levensstijl van kolonisten; voor hen waren het "christenen" en dus indringers.
Zo leidde de keus van Kieft voor de commercie indirect tot een keus van de Oorspronkelijke Bewoners tegen het evangelie. Dat is het dramatische: tot heden toe is zichtbaar wat toen is gezaaid: enerzijds: New York is een stad waar het gaat om geld, en anderzijds: de Oorspronkelijke Bewoners staan buiten de Amerikaanse samenleving en buiten het bereik van het evangelie (slechts 4% van hen is wedergeboren gelovige en een voor de VS laag percentage is "sociaal christen").
De gebeden
We hebben, o.a., gestaan op de plekken waar Broncos, Ann Hutchinson, John Throngmorton en Doughty hebben gewoond.
Wij als Nederlanders knielden voor de Lenape, vanwege ons materialisme ten koste van Gods eer en van de waardigheid van de Oorspronkelijke Bewoners. Een Lenape-vrouw zei dat onomwonden: "Ik ben opgegroeid met haat voor de blanken". Als je haar bestaan vergelijkt met de welvaart op "hun" grond, waarop ze wilden samen wonen, in vergelijking met de armoede in het reservaat in Ontario, dan is dat begrijpelijk. Ze voegde eraan toe: "Het is ook een wonder dat ik Christen ben geworden, door mijn moeder, die had leren bidden".
De Amish broeders in het team beleden de verstarring die de maatschappijhervormende kracht van het evangelie heeft gedoofd.
Een afstammelinge van de eerste bewoners van Nieuw Amsterdam in het team, met Vrijmetselaarsbetrekkingen in haar familie, beleed het lugubere van het groepsbelang dat mocht heersen. Een huurling in dienst van gouverneur Kieft, de Engelsman Underhill, opgeleid door Prins Frederik Hendrik in Holland, was de uitvoerder van een aantal gruweldaden jegens First Nations; ook zijn nakomelingen zijn actief zijn geweest in latere veldtochten tegen Native Americans. Deze familie is de geschiedenis ingegaan als "helden" van de VS. Op hun familiegraftombe, waar we ook gestaan hebben, zijn uitdrukkelijke symbolen van Vrijmetselarij en van nationale erkenning te vinden(!).
De Nederlanders en de Nieuw-Amsterdam-nazaat beleden ook samen de nietsontziende geldzucht, van drankverkoop (zie artikel Drankdrama) tot de moderne drugshandel. Oorspronkelijke Bewoners werden onteigend door drankdistributie; in onze tijd verarmen miljoenen mensen door drugsdistributie; in beide heeft Wall Street een historisch grote rol. 5)
De voorgangers in de verschillende stadsdelen beleden dat ze, welgesteld als de meesten van hen zijn, de relaties met de Oorspronkelijke Bewoners zo genegeerd en gebagatelliseerd hebben (ze schrokken vaak van de feiten) en daarmee in zekere zin dezelfde keus hebben gemaakt als Kieft. Ze beseften dat hun handelwijze tegenover de Oorspronkelijke Bewoners belangrijk is in de ogen van de Heer van de Oogst en ook bepalend voor hoeveel van Gods zegen tot hen kan doordringen.
En de Lenape en de Mohawks in het team knielden voor de blanken vanwege hun wraakacties. Meerdere malen was de confrontatie met de feiten, oog in oog met hen die zich identificeerden met hun schuldige voorvaders, overweldigend zwaar voor hen. Ook al wilden ze vergeven, de oude haat tegen Hollanders kwam soms van diep naar boven en dan moesten ze het uitschreeuwen voor ze het konden, door een wilsbesluit, horend dat de schuld werd erkend en beseffend dat deze door Jezus gedragen IS. "Ik besluit te vergeven; midden in de pijn die omhoog komt, besluit ik te vergeven."
De voorbidders
De deelnemers van het vaste team waren in "actie" op locatie. Tegelijk was er altijd in een kerkgebouw in het stadsdeel waar we die dag waren, een team voorbidders uit het stadsdeel aanwezig. Op de dag dat Brooklyn aan de beurt was werden we bij het voorbereidend gebed bepaald bij Numeri 10:9. Toen we op het zeer vervuilde en stinkende strand kwamen waar Canarsee waren gedood, konden we uit de strikken aan de bomen opmaken dat het een plek was waar toverij bedreven werd. Eén van ons vond een kapotgescheurde, natte, bevuilde bijbel, open liggend, en het eerste waar zijn oog op viel was Numeri 10:9. We hebben toen op grond van dat vers de sjofar geblazen, als het ware om de Canarsee in herinnering te brengen voor het aangezicht van de Heer.
Terwijl we dat deden kregen we een telefoontje uit het basiskamp om een beeld door te geven: gras, en een boom waar een touw en strikken uit hingen, met de indruk dat die verwijderd moesten worden. Dat hebben we gedaan en we baden om reiniging over die plaats. We begrepen: een plaats waar bloed is vergoten trekt blasfemie aan (de verscheurde bijbel) en occultisme (de strikken met teksten).
We stonden bij een kanaal waar door blanken en Mohawks stammenbloed is vergoten en door Mohawks kinderoffers zijn gebracht. Het water stond stil en stonk onbeschrijfelijk. We hebben daar schuld beleden en vergeving gevraagd, ook de Mohawk-teamleden. Terwijl we er nog stonden begon het water zachtjes te stromen en werd de stank duidelijk minder!
Dit zijn twee van de vele voorbeelden dat we Gods leiding merkten. We gingen naar New York in gehoorzaamheid; we zegden onze gebeden vaak op de tast; we oefenden in eenheid in deze zeer diverse groep; we oefenden ons geloof als we beseften hoe klein we waren in verhouding tot de enorme zonden waarmee we werden geconfronteerd, waardoor zelfs de zending op het continent werd geblokkeerd. We handelden in geloof.
Toepassing 1
Voor de vraag of iemand de autoriteit heeft namens zijn volk te spreken, deze First Nations namens
alle Oorspronkelijke Bewoners, wij namens Nederland, zie art:
Het belijden van
historische schuld : Identificerend schuldbelijden Wij hebben zonden beleden en vergeving gevraagd als
voorbidders, in het besef dat geestelijke nationale leiders en tenslotte politieke nationale
leiders dit ook zouden moeten doen, inclusief herstelbetalingen! We hebben een begin gemaakt.
Onze gastheren hadden ook aanvankelijk niet zo gretig gereageerd op ons aanbod om te komen,
omdat ze niet zaten te wachten op wat ze vaker hebben meegemaakt: oppervlakkige en paternalistische
schuldbelijdenissen. Ze hebben ons al spoedig in de armen gesloten als echt Gods team voor hen.
We hebben gezegd dat we beschikbaar willen zijn voor een eventueel vervolg.
Toepassing 2
In New York functioneert een dynamische gebedsbeweging. De eenheid onder de voorgangers is
krachtig (zoals bleek uit de samenwerking in dit gebedsproject) en onder andere wordt elk jaar
in één weekend in elke straat van de stad gebeden. New York is van alle grote steden in de VS
de veiligste stad! Voor dit jaar was dat "bidden voor alle straten" gepland juist op de zaterdag
dat wij deze gebedsactie afsloten! De bidders in elke borough ontvingen daarvoor ook de gebedspunten
die tijdens onze actie als van belang naar voren gekomen waren (twee van ons team maakten deel
uit van het stadsgebedsnetwerk). Zo konden de bidders, dat wat wij in detail hadden uitgebeden
vanwege het verleden,"toepassen" in de stad als geheel, voor haar toekomst. Dat is nog eens Gods
timing! Loof de Heer!
Toepassing 3
Deze drie artikelen beschrijven kort het Drankdrama, het
Wall Street drama en het Zendingsdrama, die in feite in de korte
jaren van één W.I.C.-gouverneur hun beslag kregen in een kleine pionierende nederzetting en die
een patroon zijn geworden dat een heel continent kon bezoedelen. De wereld is niet te groot voor
God; de zonden van de wereld niet te ernstig. Dat Jezus gebood "bekering en vergeving aan alle
volken" te verkondigen, "alle volken tot discipel te maken", was geen wishful thinking, geen droom,
maar opdracht, omdat Hij dat zeker tot stand zal brengen. Hij komt terug als Koning der koningen en
stamhoofden en presidenten, en dit verzoeningswerk, de "bediening der verzoening" in het algemeen,
is daar een voorbereiding voor.
Eindnoten:
W.I.C.-gouverneur Graaf Jan van Nassau in Recife had dat wel. Zijn maatschappelijk-culturele visie droeg veel vrucht en wordt tot op heden in Brazilië zeer gewaardeerd, maar hij werd om die reden teruggeroepen. Peter Stuyvesant had die visie ook, en moest die op zijn opdrachtgevers in Amsterdam bevechten. terug naar het artikel.
De Mennonieten en Amish in de VS staan nog steeds in deze traditie, getuige de vele nederzettingen verspreid over het continent, zij het niet zonder verstarring. Twee Amish mannen, allerminst verstard, maakten gedurende deze gebedsactie deel uit van het vaste team, vanwege deze verbondenheid met de eerste kolonisten. terug naar het artikel.
Een remonstrantse kolonist werd om zijn opvatting gediscrimineerd. Hij "ging in beroep" in Amsterdam en werd in het gelijk gesteld. terug naar het artikel.
De Pilgrim Fathers uit Engeland kwamen ook met koninkrijksvisie, maar die gingen naar het gebied bij Richmond, waar de Engelsen zich reeds vanaf 1607 vestigden. terug naar het artikel.
Wall Street is ook een wereldcentrum voor het witwassen van internationale drugsgelden, een handel die zijn oorsprong heeft in de zeventiende-eeuwse V.O.C. wereldhandel in opium. (Het woord "drug" komt van het woord "droog"; opium werd in "droge" bladeren gewikkeld om het op de lange reis droog te houden. www.hiptravelguide.com en Forgotten_Gold_Eidos.pdf.
terug naar het artikel.