Inleiding
De grote stad New York is begonnen als Nieuw Amsterdam. De eerste 40 jaar dat de Nederlanders daar aanwezig waren, probeerden zij hun plek te vinden in de nieuwe wereld, naast en vooral ten koste van de reeds aanwezige bevolking.
In Juni 2008 vond in New York een gebedsactie plaats, "Wall Street Initiative", die als bedoeling had het Nederlandse optreden van die jaren, in feite drie drama's, geestelijk "te verwerken". Zie artikel 1: "Het drankdrama" voor een algemene inleiding en voorts ook artikel 3: "Het zendingsdrama".
In plaats van "Indianen" (Indians) wordt tegenwoordig bij voorkeur gesproken over "First Nations" of "Native Americans" of "Natives", over Oorspronkelijke Bewoners.
De betekenis van grondaankoop
Dit tweede drama is ingewikkeld en ligt hoogst gevoelig. In 1624 vestigde de W.I.C. zich op wat nu Manhattan is. In 1626 kocht ze dat hele eiland, voor de prijs van 60 gulden. De blanke westerling denkt bij grondaankoop aan privébezit en vruchtgebruik; je paalt het af. Echter voor de Oorspronkelijke Bewoners, een groep Lenape-stammen, bestaat er niet zo iets als grond verkopen. Bij hen geldt: de aarde is van de Schepper, we moeten er samen op wonen, we kunnen vechten over de opbrengst, maar niet over de grond; grond kan geen privébezit zijn. Een "koopcontract" vatten zij op als een verbond van samenleven! Met andere woorden: voor een betaalmiddel dat ze niet begrepen sloten ze een overeenkomst om voortaan het eiland Manhattan samen met die blanken te bewonen.
De Oorspronkelijke Bewoners waren over het algemeen niet onwelwillend ten opzichte van de nieuwkomers, en zo'n contract was voor hen aanvankelijk niet moeilijk om te sluiten. Maar pijnlijke misverstanden lagen op de loer.
De betekenis van deze grondaankoop
Voor het eiland Manhattan kwamen daar nog twee dingen bij. Dat dit eiland gunstig gelegen was voor handel hadden de Oorspronkelijke Bewoners lang tevoren ook al "ontdekt". Voor hen was de zuidpunt van dit smalle eiland langs de Hudson rivier en tussen de andere grotere eilanden al sinds eeuwen (2800 jaar?) een eindpunt van meerdere handelsroutes.
Ten tweede was het nabij gelegen Long Island de vindplaats van bijzondere schelpen. De Lenape Nation hadden een ver ontwikkelde huisindustrie in het verwerken van schelpen tot kleurige kralen en kralensnoeren, die dienden als regionaal betaalmiddel, het wampum. Met andere woorden: Manhattan had voor de Lenape een regionale economische en een regionale monetaire spilfunctie, en ze waren, getuige het "verkopen" van dit eiland, bereid deze functies met de blanken te delen!
Het optreden van Gouverneur Willem Kieft
De nederzetting worstelde vele jaren met tal van problemen en de handelspost maakte niet veel winst. Toen in 1639 Willem Kieft, een nieuwe W.I.C.-gouverneur, aantrad met de opdracht de opbrengst van de handelspost te vergroten, nam deze verschillende maatregelen.
Hij verplichtte de Lenape-stammen uit de directe omgeving belasting te betalen, zogenaamd in plaats van hun jaarlijkse "beschermingsbijdrage" aan de Mohawks (dat was het gebruik in de stammenconfederatie van de wijde omtrek), in ruil voor bescherming door het fort! Tegelijkertijd verkocht hij wapens aan de Mohawks. Zo verdiende hij geld op twee fronten (zich wel of niet realiserend dat hij dan wel bescherming schuldig was aan de Lenape, die het dichtstbij woonden, en zich wel of niet realiserend dat hij de stammen zo tegen elkaar opzette).
In de jaren 1639-'42 ontstonden allerlei spanningen rond de alcohol (de "Kieft-oorlog", 1640), rond het perziken eten uit de boomgaard van de dominee (mochten de Indianen daar dan niet meer lopen? de "perzikoorlog", 1641) en rond het "stelen" van varkens die ver bij hun blanke baas vandaan rondzwierven (de "varkensoorlog", 1641). Tenslotte besloot Kieft tot het bouwen van een muur dwars over het smalle eiland Manhattan, "om de varkens binnen en de Indianen buiten te houden". Op de plaats van deze muur, wall, loopt nu Wall Street. De traditionele hoofdhandelsroute die vanuit het noorden naar de zuidpunt liep, werd binnen de muur bestraat en "Breestraat" genoemd, nu Broadway.
De Wall
Het effect van het bouwen van deze muur werd van continentale betekenis! Deze muur sloot de Lenape, sloot de Oorspronkelijke Bewoners van het continent, buiten hun grond waar ze zo mee verknocht zijn, het geschenk van de Schepper, dat ze bijna vereerden als de Schepper zelf, en waarop ze hadden willen samen wonen, op verbondsbasis. Deze muur sloot hen af van hun regionale economische verkeer; wat hadden ze aan een bestrate Broadway waar ze niet mochten komen? Deze muur ontnam hen de monetaire spilfunctie die ze voor de regio bekleedden door hun wampumproductie.
De nationale en continentale economische en monetaire vlucht die het eiland zou nemen werd door de muur voorbehouden aan de indringers: jullie moeten voor ons opzij, wij regelen voortaan de handel op onze manier, en jullie hebben daar geen deel aan! Deze muur sloot de Lenape buiten; ze werden arme vluchtelingen. 1) Wall Street sneed de Oorspronkelijke Bewoners af van hun bestemming!
Je bestemming als volk, je nationale identiteit en roeping, dat is iets wat je ontvangt van God. En die waren hen ontnomen. Dit was vreselijk, en met vreselijke gevolgen, met een spoor van tranen en verwijdering en vervreemding door de hele geschiedenis van de Verenigde Staten, niet alleen van de First Nations ("die moeten nou maar eens ophouden met klagen en met hun hand ophouden") maar van de VS als geheel, en van Nederland. Want schuld vergaat niet, zolang het werk van Jezus aan het kruis er niet over wordt aangeroepen.
De gevolgen
De gevolgen konden niet uitblijven. In 1643 betaalden de Lenape hun bijdrage niet aan de Mohawks; de Mohawks dreigden de Lenape en dezen vluchtten naar een Nederlandse kolonist in het zicht van Nieuw Amsterdam, rekenend op bescherming. Kieft besloot een voorbeeld te stellen aan alle Native Americans, niet van verbondstrouw, maar door wat hij noemde "een Romeinse daad": de vijand schrik aanjagen. In de nacht van 25 februari overvielen 129 soldaten die boerderij en slachtten 120 vrouwen en kinderen af (ik bespaar u de details; ze zijn door tijdgenoten vol ontzetting beschreven); de soldaten brachten 83 schedels bij Kieft en hebben er toen mee gevoetbald. 2) Dit feit, de "Pavonia massacre", is de geschiedenis ingegaan als de eerste van vele moordpartijen op het continent jegens de Oorspronkelijke Bewoners.
De Hollanders hebben tweemaal de Wiechquaesgecks-stam (een Lenape-stam) getracht uit te roeien. Bij de tweede aanval doodden ze 40 mannen, vrouwen en kinderen in hun slaap. Maanden later lukte het de Lenape een macht van 1500 man op de been te brengen, waarmee ze gemakkelijk alle Europeanen hadden kunnen doden. Ze namen wraak door tegelijk alle dorpen, huizen en boerderijen aan te vallen, maar doodden "slechts" 100 blanken, daarbij vrouwen en kinderen sparend, waarmee ze uitdrukten: we hebben een verbond van samen wonen en dat is waar we nog steeds toe bereid zijn.
Deze cyclus van wreedheid en wraak is een patroon geworden over het hele continent! Het heeft ook een geest van wantrouwen tussen de verscheidene culturen gecreëerd die tot op heden bestaat. In een oorlog van vier jaar, met een bevolking in Nieuw Amsterdam van slechts 250 personen, stierven meer dan 1600 Native Americans.
In Brooklyn stonden we op de plek van de Canarsee opstand (ook een Lenape-stam), vanwege het moeten betalen van de "belasting" in wampum en huiden, ver boven het economisch vermogen van de stam. Kieft liet de opstand neerslaan door in één nacht 200 Canarsee te doden.
Bij Nieuw Amersfoort, ook in Brooklyn, stonden we op de plaats waar de Canarsee zo door de Mohawk waren verzwakt, en niet door ons waren beschermd, dat we hun gronden zonder aankoop in bezit konden nemen. Wij vroegen vergeving voor ons aandeel, de Mohawks in ons team voor hun aandeel. Op een andere plek in Brooklyn stonden we op een prachtige oude begraafplaats... waar Kieft het huis van een chief verbrandde en er de eerste Gereformeerde kerk liet bouwen en waar hij de begraafplaats omploegde om er een christelijke begraafplaats van te maken. Hoe moet je dan bidden?
We gingen ook naar het graf van een (Engelse) huursoldaat die in opdracht van Kieft vele moorden pleegde... en die de geschiedenis is ingegaan (met duidelijke vrijmetselaarstekenen op zijn graf en het graf van zijn familie) als een held die Amerika heeft veroverd voor de Europeanen. Hoe moet je dan bidden? 3)
Een speciale plek
In artikel 1, Het Drankdrama, wordt al beschreven hoe de Nederlandse delegatie bij dit gebedsinitiatief werd betrokken en hoe dat was georganiseerd. Op dag 4, de dag in de Bronx, stonden we in een prachtig park, langs de rivier Harlem, 4) bij de gedenksteen: "In 1626 is op deze plek door de Canarsee-stam het eiland Manhattan verkocht aan de W.I.C. voor de prijs van 60 gulden".
We probeerden overzicht te krijgen. Eigenlijk was het heel confronterend. Amper twee jaar na de eerste vestiging, toen de plaatselijke bevolking nog geen idee had van land verkopen (in hun ogen was het: een verbond van samenleven), heeft het Gastheer-volk de grond verkocht voor geld dat ze niet begrepen, en dat voor de Hollanders een grijpstuiver was. De gevolgen waren: een kloof van misverstand, vreselijke wreedheden, het vervreemden van de bestemming, de verscheurende armoede van de First Nations. Toen het langzaam, en dieper dan ooit, tot ons doordrong, ervoer één van de leiders, een Native vrouw, een profetische vrouw, als het ware lijfelijk de zwaarte van die gebeurtenis: Wat een miskenning, wat een misleiding, eigenlijk een diefstal, en de afwijzing, gewoon een klap in het gezicht van de Oorspronkelijke Bewoners. De vrouw schreeuwde het uit; op een bepaald moment zei ze: "ik heb de neiging iemand te slaan!" Onmiddellijk zeiden twee mannen, waaronder Pieter, tegelijkertijd: "Sla mij maar".
Wij als Nederlanders zijn toen voor de Native Americans geknield, en wisten niet wat we moesten zeggen. De leider bad eenvoudig: "Heer, hoe moeten we hier over bidden, hoe moeten we hier over bidden?"
Het was heel lang stil.
Toen begon hij zelf te bidden: "Heer, U had ons dit land gegeven als onze erfenis (zoals Mozes dat zegt in Deut. 32) en we zijn er innig mee verknocht. Maar omdat we u niet kenden, u alleen op de tast als "Schepper van de aarde" vereerden, hebben we in feite de aarde, onze grond, vereerd boven de Schepper. Misschien moesten de Hollanders wel komen, om ons als straf ons land af te nemen. We belijden ons vereren van de aarde als schuld; wilt u ons vergeven? Heer, erbarm u over ons..." 5)
En toen begon Pieter te bidden, op de tast. "Heer, Schepper van hemel en aarde, met deze schuldbelijdenis zijn U en de Oorspronkelijke Bewoners met hun erfenis Amerika in feite in het reine gekomen. U had een bestemming voor de First Nations en hen met het oog op die bestemming dit land als erfdeel gegeven. Wij als Hollanders hadden woorden over het evangelie, maar in onze daden kozen we voor de commercie, EN kozen we ervoor dat alleen te doen, met uitsluiting van de Oorspronkelijke Bewoners, en zo hebben we hen van hun land beroofd, en zelfs van hun bestemming. We hebben het welkom van de Lenape, om als verschillende volken samen in vrede te leven, genegeerd en eenzijdig commercieel ingevuld, om internationaal geld te verdienen. En met de economische wereldmacht heeft nu ook de VN een plek gevonden op Manhattan, met haar wereldwijde verkondiging van de dienen van Gaia, het overleven van Moeder Aarde; dat is de oude zonde van het vereren van de aarde. Heer, vergeef ons als Nederlanders onze hebzucht en heerszucht, en vergeef de internationale gemeenschap de oude zonde van het vereren van de aarde; Oorspronkelijke Bewoners, vergeef ons dat we jullie je bestemming hebben ontnomen, en de bestemming van dit gebied zo eenzijdig, extreem eenzijdig materialistisch, hebben ingevuld. Heer, erbarm u over ons..."
Dat was een gebed dat we niet konden verzinnen; dat hoorde Pieter zichzelf uitspreken. De situatie was ons, in dit verband, in dit geestelijke perspectief, nog nooit zo duidelijk geweest. Het was of we met deze twee gebeden een ogenblik de hele wereldgeschiedenis in onze voorbiddershanden hadden. Het was een indrukwekkend moment.
We hebben toen, met de woorden van Jeremia en Ezechiël, gebeden om "een keer in het lot" van de First Nations, van de VS, van Nederland.
Dit hadden we moeten doen en verder niets
We hebben toen ook iets gedaan wat we graag wilden doen, als er het juiste moment voor zou zijn. Dit was het moment! We overhandigden een Rembrandtbijbel, als geschenk aan de Oorspronkelijke Bewoners, met de woorden: "Deze vertaling van Gods woord, met deze afbeeldingen, zijn gemaakt in de tijd dat wij, Nederlanders, ons zo tegen jullie misdroegen. Gods woord hadden we moeten brengen, en verder niets. Mogen we u dit overhandigen, samen met onze schuldbelijdenis, als basis voor een samen leven in de toekomst".
Zie ook 1. Het drankdrama, en 3. Het zendingsdrama.
Eindnoten:
Zie daarover reeds artikel 1. Over het "wampum": Veel later begon de Nederlander VanderBildt technische middelen toe te passen bij de bewerking van de schelpen. De "wampum" had zijn waarde als betaalmiddel toen allang verloren, maar hierdoor werd ook de huisnijverheid volledig de nek omgedraaid. terug naar het artikel.
Dat is dus het verhaal waarmee de Indianenleider ons in Kaapstad confronteerde; zie verhaal 1 terug naar het artikel.
Een PS voor belangstellenden in geschiedenis: In 1647 werd Kieft ter verantwoording naar Amsterdam teruggeroepen, maar zijn schip verging op de terugreis. Na Kieft werd Peter Stuyvesant gouverneur (1647-'64). Hij was een goed bestuurder voor Nieuw Amsterdam; hij zag de bevolking toenemen tot 3000 in 1655 en 10.000 in 1664. Hij probeerde de verhoudingen met de Indianen te formaliseren en heeft zelfs enkele "grondaankopen" overgedaan. Wel leidde het in 1655 weer tot gevechten, waarbij eenmaal 150 kolonisten gevangen werden genomen, maar later weer vrijgelaten. In 1664, tijdens de tweede Engelse Oorlog, voeren vier Engelse oorlogsschepen de baai binnen, met de bedoeling de Engelse vestigingen in het noordelijke Boston en in het zuidelijke Richmond met elkaar te verbinden. De sterk handelsgerichte bevolking verzocht Stuyvesant vooral niet te vechten. Deze overname werd bij de vredesonderhandelingen bevestigd door de ruil van Nieuw Amsterdam tegen Suriname. terug naar het artikel.
Dit is net ten noorden van het eiland Manhattan, het gebied van de oudste bewoning van de regio, wellicht 2000 jaar voordat de Hollanders kwamen. terug naar het artikel.
Minder zichtbaar dan het werk van de VN-Veiligheidsraad en de VN-vredesmachten is het werk van het VN-Secretariaat, maar dat is wereldwijd zeker zo invloedrijk, en wel door het jaarlijks voorbereiden van duizenden conferenties van waaruit een enorme stroom internationale wetgeving over de wereld komt. Een belangrijk thema in deze wetgeving is de beperking van de wereldbevolking en de zorg voor het milieu, echter onverhuld geïnspireerd door de wereldbeschouwing dat de mensheid er is om Gaia, Moeder Aarde, te beschermen en te doen overleven. Dit wordt zelfs gebracht als een religie die alle bestaande religies overstijgt en verbindt; de "Earth Charter" die dit vastlegt zou de traditionele Tien Geboden moeten vervangen. Deze leider en de Native American die de leiding had wisten precies waar we het over hadden. terug naar het artikel.